پنبه‌محور شدن ضایعات نساجی؛

مسیر نوین تأمین مواد اولیه برای تولید الیاف سلولزی

صنعت نساجی تحت فشار فزاینده‌ای برای کاهش وابستگی به مواد اولیه بکر (Virgin Raw Materials) قرار دارد. تولید پنبه نیازمند مصرف بسیار بالای آب و زمین کشاورزی است، در حالی که الیاف مصنوعی نیز نگرانی‌های روزافزون زیست‌محیطی از جمله آلودگی میکروپلاستیک‌ها را به همراه دارند. هم‌زمان، تقاضا برای الیاف نساجی در حال افزایش است، در حالی که ظرفیت توسعه منابع سنتی تأمین مواد اولیه محدود باقی مانده است.
در این شرایط، رویکرد عملیاتی جدیدی که در حال توسعه است، استفاده از ضایعات نساجی به‌عنوان خوراک جایگزین (Alternative Feedstock) می‌باشد. شرکت SaXcell در این حوزه با تبدیل ضایعات پنبه‌ای به پالپ (Pulp) برای تولید الیاف سلولزی فعالیت می‌کند. در این مصاحبه، پرامود آگراوال، مدیرعامل SaXcell، توضیح می‌دهد که این فرآیند چگونه عمل می‌کند، چالش‌های مقیاس‌پذیری آن در شرایط واقعی چیست، و چرا کشورهایی مانند بنگلادش می‌توانند با استفاده از ضایعات نساجی داخلی خود، این زنجیره تأمین را به‌عنوان یک مزیت راهبردی به کار گیرند.

آغاز مسیر و شکل‌گیری SaXcell
چه چیزی الهام‌بخش مسیر شما در حوزه منسوجات چرخشی (Circular Textiles) بود و چگونه به تأسیس  SaXcell منجر شد؟
پرامود آگراوال: من برای مقطع دکتری در رشته شیمی سبز به هلند آمدم و روی راهکارهای آنزیمی برای فرآیند شست‌وشوی پنبه (Cotton Scouring) کار می‌کردم. این پروژه مربوط به اتحادیه اروپا بود و حدود سال‌های ابتدایی دهه ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۵ انجام شد. این نخستین ارتباط جدی من با صنعت نساجی و شیمی سبز بود.
از همان ابتدا مشخص بود که مسیر آینده باید بر پایه پایداری (Sustainability) باشد. تولید منسوجات، رنگرزی، فرآوری و زنجیره‌های تأمین، همگی از نظر بهره‌وری و اثرات زیست‌محیطی ناکارآمد هستند.
ایده SaXcell در حدود سال ۲۰۱۱ و در همکاری با دانشگاه علوم کاربردی Saxion شکل گرفت. نام شرکت نیز از ترکیب Sax (Saxion) و Cell (سلولز) گرفته شده است. این شرکت در سال ۲۰۱۵ به‌طور رسمی ثبت شد و در سال ۲۰۲۰ نخستین سرمایه‌گذار خود را جذب کرد. امروز، سرمایه‌گذاران این شرکت شامل سه سرمایه‌گذار ترکیه‌ای (UGURLULAR، SELIN Tekstil، Mode&Co) و دو سرمایه‌گذار هلندی (Wevotex، Sympany) هستند که کل زنجیره شامل تفکیک، خوراک اولیه، ریسندگی، بافندگی و بازاریابی را پوشش می‌دهند.

فناوری و نقش SaXcell در اقتصاد چرخشی
فناوری SaXcell چگونه کار می‌کند و چگونه به اقتصاد چرخشی نساجی کمک می‌کند؟
پرامود آگراوال: ماده اولیه ما ضایعات نساجی است، به‌ویژه ضایعات پنبه‌ای، زیرا هدف نهایی ما تولید پالپ سلولزی ۱۰۰ درصدی است.
ما قادر به پردازش ضایعات صنعتی و ضایعات پس از مصرف (Post-consumer) هستیم. شرط اصلی، درصد بالای سلولز در خوراک اولیه است. ما همچنین می‌توانیم ترکیبات پلی‌استر/پنبه را پردازش کنیم، اما پلی‌استر قابل بازیافت نیست و از دست می‌رود؛ بنابراین اگر ورودی شامل ۹۰٪ پنبه و ۱۰٪ پلی‌استر باشد، تنها ۹۰٪ ماده بازیافت خواهد شد.
فرآیند ما توانایی کار با انواع رنگرزی از جمله رنگ‌های راکتیو و وِت (Vat dyes) را نیز دارد.
در حال حاضر، ما هم از ضایعات صنعتی و هم از ضایعات مصرفی استفاده می‌کنیم. در واحد پایلوت جدید در انسخده هلند، ضایعات خانگی به‌ویژه حوله و ملحفه نیز وارد فرآیند خواهند شد؛ این مواد خوراک ایده‌آل محسوب می‌شوند زیرا عمدتاً پنبه‌ای، سفید و کاملاً مصرف‌شده هستند.

چالش‌های مقیاس‌پذیری در بازیافت نساجی
بزرگ‌ترین چالش‌ها در توسعه بازیافت نساجی چیست؟
پرامود آگراوال: تولید پنبه بسیار منابع‌بر است. به‌طور متوسط حدود ۲۰۰۰ لیتر آب برای هر کیلوگرم مصرف می‌شود و حدود ۱۰٪ از کل آفت‌کش‌های جهان در کشت پنبه استفاده می‌شود. با این حال، تولید جهانی پنبه در یک دهه گذشته در سطح ۲۴ تا ۲۶ میلیون تن ثابت مانده است، در حالی که تولید پلی‌استر از ۸۰ میلیون تن فراتر رفته است.
جایگزین سنتی پنبه، ویسکوز است که همچنان وابسته به قطع درختان بوده و فرآیندی شیمیایی و پرمصرف آب دارد. بسیاری از واحدهای تولید ویسکوز نیز به دلیل عدم انطباق با استانداردهای پایداری تعطیل شده‌اند.
پیشرفته‌ترین فناوری تجاری موجود، لیوسل (Lyocell) است که از فرآیند حلالی استفاده می‌کند، تا ۹۹.۸۵٪ حلال را بازیافت می‌نماید و مصرف آب بسیار پایینی دارد. اما این فناوری همچنان بر پایه خمیر چوب (Wood Pulp) است.
SaXcell این مسیر را یک گام جلوتر می‌برد: ما از فرآیند لیوسل استفاده کرده و به جای چوب، ضایعات نساجی را به‌عنوان خوراک وارد می‌کنیم. این ترکیب (ضایعات نساجی فناوری لیوسل) در مقیاس تجاری، یک رویکرد منحصر‌به‌فرد محسوب می‌شود.

نقش همکاری‌های صنعتی در توسعه پایداری
همکاری‌ها چه نقشی در توسعه نوآوری پایدار دارند؟
پرامود آگراوال: همکاری در تمام مراحل زنجیره تأمین ضروری است.
نقش SaXcell تبدیل ضایعات نساجی به پالپ است. تولید الیاف با همکاری شرکت Birla Cellulose در هند انجام می‌شود که به‌طور انحصاری الیاف مبتنی بر فناوری ما را تولید می‌کند.
در ادامه زنجیره، با تولیدکنندگان نخ، بافندگان، تکمیل‌کنندگان و برندها همکاری داریم تا توسعه محصول، نمونه‌سازی و تولید صنعتی انجام شود. همچنین با شرکت‌های جمع‌آوری و تفکیک ضایعات همکاری نزدیک داریم تا کیفیت خوراک اولیه تضمین شود.
تمرکز فعلی ما بر منسوجات خانگی، جین و پوشاک است؛ سه حوزه‌ای که مصرف پنبه در آن‌ها بسیار بالاست.

آینده الیاف بازیافتی در صنعت نساجی
آینده الیاف بازیافتی چگونه خواهد بود؟
پرامود آگراوال: بازار الیاف سلولزی بازتولیدی از حدود ۴ میلیون تن به نزدیک ۹ میلیون تن رسیده و انتظار می‌رود طی پنج سال آینده به ۱۱ میلیون تن برسد. بخش عمده این بازار هنوز ویسکوز است، اما این ماده از نظر پایداری خوراک و فرآیند محدودیت دارد. لیوسل ظرفیت رشد بسیار بالایی دارد.
از سوی دیگر، تنش‌های ژئوپلیتیکی عرضه پلی‌استر را تحت فشار قرار داده و قیمت‌ها را افزایش داده است. همچنین نگرانی درباره میکروپلاستیک‌ها در اروپا، حرکت بازار را به سمت الیاف سلولزی تقویت می‌کند.
پنبه نیز قادر به پوشش این شکاف نیست، زیرا تولید آن ثابت و منابع‌بر است. بنابراین، بازیافت شیمیایی ضایعات نساجی به الیاف با ارزش بالا، تنها مسیر پایدار آینده خواهد بود.

فرصت‌های همکاری با صنعت نساجی بنگلادش
فرصت همکاری با بنگلادش چگونه ارزیابی می‌شود؟
پرامود آگراوال: ما از قبل یک سرمایه‌گذار بنگلادشی در هیئت‌مدیره داریم و گروهی از فعالان صنعتی بنگلادش نیز از کارخانه ما بازدید کرده‌اند.
فرصت بسیار بزرگ است، زیرا بنگلادش تولیدکننده پنبه نیست و به‌طور کامل وابسته به واردات است. استفاده از ضایعات نساجی داخلی (حدود ۱۰ تا ۳۰ هزار تن در سال) برای تولید پالپ می‌تواند یک تحول ساختاری ایجاد کند.
همچنین مقررات جدید اتحادیه اروپا مانند ESPR و الزامات محتوای بازیافتی تا سال‌های ۲۰۲۷–۲۰۲۸ فشار بیشتری ایجاد خواهد کرد.
مدل کسب‌وکار SaXcell مبتنی بر لایسنس فناوری (Licensing) است، نه سرمایه‌گذاری مستقیم؛ ما راهکار کامل شامل ماشین‌آلات، نصب و پشتیبانی را ارائه می‌دهیم.

جمع‌بندی تحلیلی
این فناوری نشان می‌دهد که آینده صنعت نساجی به سمت:
• استفاده از ضایعات به‌عنوان خوراک اصلی 
• کاهش وابستگی به پنبه و چوب 
• جایگزینی ویسکوز و بخشی از پلی‌استر 
• و توسعه زنجیره تأمین چرخشی (Circular Supply Chain) 
در حال حرکت است؛ مسیری که می‌تواند ساختار تأمین مواد اولیه نساجی را در سطح جهانی بازتعریف کند. 

♦ منابع مرتبط :

https://www.texspacetoday.com► 

♦ لینک اشتراک گذاری : 

https://zaya.io/3izk0►

♦ مطالب پیشنهادی :

- تغییر اقتصاد جنگی و حرکت صنعت نساجی به سمت تقاضای منسوجات فنی

- گزارش روند بازار پلی استر 2026

-نصب و راه اندازی اولین دستگاه بسته بندی اتوماتیک بوبین نخ در شرکت صنایع نساجی ایرانیان مهر سپاهان

- موثرترین راه برای کارخانه های ریسندگی جهت تشخیص عیوب نخ

.

.

لطفاً ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید.