اثر جنس نخ برخواص فیزیکی و مکانیکی نخ های فانتزی
بوکله و پارچه های حلقوی پودی

نخ های فانتزی به علت وجود نایکنواختی هایی (عدم یکنواختی) از قبیل رنگ، نمره و تاب که حین تولید به طور عمدی در ظاهر آنها ایجاد می شود، از نخ های ساده یک لا و چندلا متمایز می شوند. این نخ ها به عناوین افکت، تزئینی و پیچیده نیز شناخته  می شوند. امروزه نخ های فانتزی کاربردهای بسیار زیاد و متنوعی در منسوجات مختلف از پوشاک گرفته تا منسوجات خانگی پیدا کرده اند. لذا در این تحقیق اثر جنس نخ های افکت و احاطه کننده بر خواص فیزیکی نخ های فانتزی بوکله شامل ارتفاع افکت، تعداد افکت و مقدار جمع شدگی و خواص مکانیکی پارچه های حلقوی پودی بافته شده از آنها شامل ضریب اصطکاک پویا و ایستا و مقاومت سایشی بررسی شده است.
 نخ های فانتزی بوکله جزء نخ های بسیار پرکاربرد و متنوع به شمار می آیند. این نخ ها مطابق شکل 1 معمولاٌ از سه جزء نخ مغزی، نخ افکت و نخ احاطه کننده تشکیل می شوند. البته امکان استفاده از نیمچه نخ نیز به عنوان جزء افکت وجود دارد. در این نخ ها افکت از راه تغذیه متفاوت جزء افکت نسبت به جزء مغزی حاصل می-شود. براساس سرعت تغذیه و مقدار تاب اعمال شده، این جزء به حالت شل یا سفت به دور جزء مغزی پیچیده می شود.

  شکل 1.(الف) نمای کلی نخ ب

وکله و اجزای ساختاری آن و (ب) تصویری از نخ بوکله

 برای تولید نخ های بوکله سه روش مختلف استفاده می شود:

1)    ریسندگی رینگ
2)    ریسندگی دوک توخالی
3)     سامانه ترکیبی

در سامانه ترکیبی، دو سامانه دوک توخالی و رینگ  (شیطانک و عینکی)  به شکل متوالی قرار می گیرند. در این روش، ابتدا با استفاده از دوک توخالی جزء مغزی و افکت به وسیله نخ احاطه کننده دورپیچ شده و سپس با استفاده از سامانه رینگ تاب حقیقی به نخ حاصل اعمال  می شود. در شکل 2 نمای کلی این روش نشان داده شده است.
به دلیل وجود نخ های افکت آزاد در سطح نخ های بوکله و همچنین کاربرد متداول پارچه های بافته شده از این نوع نخ در تولید البسه، مقاومت سایشی-به عنوان معیار ظاهر و مدت زمان استفاده از پارچه و همچنین رفتار اصطکاکی پارچه به عنوان معیار خواص زیردست منسوج استفاده شده اهمیت بسیار زیادی پیدا می کنند.

 

شکل 2. طرح کلی دستگاه استفاده شده جهت تولید نخ های فانتزی بوکله
 

کاندان و نرجیس (2006) اثر پارامترهای ساختاری نخ های بوکله را بررسی کردند. یافته های ایشان نشان داد، جهت تاب و سرعت تغذیه اضافی دو پارامتر اثرگذار روی ارتفاع افکت نخ های بوکله هستند. اکسنهام و بایو دریافتند، با افزایش سرعت تولید ضمن کاهش ارتفاع افکت¬ها ضریب تغییرات ارتفاع نیز افزایش می یابد. در پژوهشی دیگر، اثر پارامترهای تولید از قبیل سرعت تغذیه اضافی جزء افکت، جهت تاب و مقدار تاب جزء احاطه کننده بر خواص پارچه های حلقوی ریب 2×2 و 1×2 ارزیابی شد. نتایج حاصل نشان داد، تراکم حلقه، ضخامت و رفتار سایشی پارچه تحت تأثیر پارامترهای بررسی شده قرار می گیرند.
در تحقیق دیگری برخی خواص ابعادی و فیزیکی پارچه های حلقوی ساده بافته شده از نخ های بوکله نیز بررسی شدند. نخ های پلی استر بافته شده، پلی استر براق، نایلون رنگی بافته شده و نایلون رنگی تخت به عنوان جزء افکت استفاده شدند. نخ های رنگی در دو حالت لیف رنگی و بوبین رنگی بودند. بررسی ها نشان داد، نوع فرایند رنگرزی اثر محسوسی بر خواص  نخ های بوکله و پارچه های بافته شده، داشته است.
هدف از پژوهش حاضر، بررسی اثر نوع مواد استفاده شده در جزء افکت و احاطه کننده روی خواص فیزیکی  نخ های فانتزی بوکله می باشد، شامل تعداد افکت های به وجود آمده، ارتفاع افکت ها و جمع شدگی نخهای فانتزی بوکله. براین اساس از سه نوع نخ 100% ویسکوز، 100% آکریلیک و 100% پنبه به عنوان جزء افکت و احاطه کننده استفاده گردید و 5 نمونه نخ تولید شد. از نخهای  تولید شده برای بافت پارچه حلقوی پودی تخت باف با گیج 6 و طرح ریب 1×1 استفاده شد.
نتایج حاصل نشان داد، کمترین ضریب اصطکاک پویا و ایستا، مربوط به پارچه های بافته شده از نخهای فانتزی حاوی جزء افکت پنبه و جزء احاطه کننده ویسکوز است. بیشترین مقاومت سایشی نمونه ها در سه دور 500 ، 1500 و 3000 ، مربوط به نمونه بافته شده از نخ بوکله حاوی جزء افکت و احاطه کننده آکریلیک و کمترین مقاومت سایشی نمونه های بافته شده مربوط به نخ فانتزی بوکله متشکل از نخهای ویسکوز میباشد. بیشترین ارتفاع افکت نخهای فانتزی مربوط به نخهای 100% ویسکوز و کمترین طول افکت مربوط به نمونه حاوی جزء افکت و احاطه کننده آکریلیک می باشد. اختلاف بین نتایج با استفاده از تحلیل واریانس در سطح اطمینان  95% بررسی گردید.  
با بررسی آماری نتایج در سطح اطمینان % 95 مشخص شد، اثر نوع نخهای استفاده شده در دو جزء افکت و احاطه کننده بر ضریب اصطکاک ایستا، ضریب اصطکاک پویا و مقاومت سایشی نمونه های بافته شده پس از 1500 و 300 دور سایش معنی دار است. اما، اختلاف بین تعداد افکتها و ارتفاع افکتها در سطح اطمینان % 95 از نظر آماری معنی دار نیست.

محسن شنبه، فاطمه بیاتلو
اصفهان، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشکده مهندسی نساجی

فصلنامه علوم و فناوری نساجی: دانلود اصل مقاله

نخ های فانتزی بوکله، پارچه حلقوی پودی ریب، ضریب اصطکاک پارچه، ارتفاع افکت