مصرف 100 لیتر آب برای تولید هر یک کیلوگرم پارچه

رهبران صنعت نساجی خواستار نوآوری فوری در فرآیندهای تولید شدند

رهبران صنعت نساجی و پوشاک بنگلادش اعلام کردند که این صنعت برای حفظ رقابت‌پذیری خود در بازار جهانی، در شرایط افزایش هزینه‌های تولید و فشارهای فزاینده زیست‌محیطی، ناچار است هرچه سریع‌تر به سمت نوآوری در فرآیندهای تولید، کاهش مصرف آب و ارتقای انضباط عملیاتی حرکت کند.
این موضوع در جریان برگزاری فروم نوآوری نساجی 2026 (Textile Innovation Forum 2026 - TIF 2026) مطرح شد؛ رویدادی که در تاریخ 30 آوریل در مرکز همایش‌های بین‌المللی باشوندهارا (International Convention City Bashundhara - ICCB) در شهر داکا برگزار شد.
این فروم، تولیدکنندگان، پژوهشگران، متخصصان فناوری و مدیران صنعت پوشاک را با محوریت شعار:
«ایجاد مزیت رقابتی از طریق نوآوری برای کاهش هزینه و افزایش ارزش افزوده»گرد هم آورد.
در این نشست، تأکید شد که آینده صنعت نساجی و پوشاک دیگر تنها به ظرفیت تولید وابسته نیست، بلکه عواملی نظیر:
• بهره‌وری فرآیند، 
• مدیریت مصرف آب و انرژی، 
• کاهش ضایعات، 
• استفاده از فناوری‌های نوین، 
• و بهبود ارزش افزوده محصولات 
به شاخص‌های اصلی رقابت‌پذیری در بازار جهانی تبدیل شده‌اند.
کارشناسان حاضر در این رویداد هشدار دادند که افزایش هزینه مواد اولیه، انرژی و الزامات پایداری (Sustainability Requirements) از سوی برندها و خریداران بین‌المللی، کارخانه‌ها را ناچار می‌کند ساختار تولید خود را بهینه‌سازی کرده و به سمت تولید هوشمند و کم‌مصرف حرکت کنند.
از منظر فنی، محور اصلی این تحول شامل:
• توسعه فرآیندهای تولید کم‌مصرف، 
• بهینه‌سازی خطوط رنگرزی و تکمیل، 
• افزایش راندمان ماشین‌آلات، 
• دیجیتالی‌سازی تولید، 
• و استفاده از سیستم‌های مدیریت داده و کنترل فرآیند 
عنوان شد؛ اقداماتی که می‌توانند به کاهش هزینه نهایی تولید و افزایش حاشیه سود کارخانه‌ها کمک کنند.

شکل ۱: این رویداد به‌صورت مشترک توسط «Textile Today Innovation Hub (TTIH)»، شرکت «Inforchain Digital Technology Co. Ltd.» و «BKMEA»، هم‌زمان با نمایشگاه BTKG Expo 2026 برگزار شد.

این رویداد به‌صورت مشترک توسط «Textile Today Innovation Hub (TTIH)»، شرکت «Inforchain Digital Technology Co. Ltd.» و «BKMEA»، هم‌زمان با نمایشگاه بین‌المللی صنعت نساجی، بافندگی و پوشاک بنگلادش (BTKG Expo 2026) برگزار شد.
یکی از نگرانی‌های اصلی مطرح‌شده در این همایش، وابستگی رو به افزایش بنگلادش به آب‌های زیرزمینی در فرآیندهای تر (Wet Processing) نساجی و عملیات رنگرزی بود؛ به‌طوری‌که سخنرانان هشدار دادند مصرف ناپایدار منابع می‌تواند در آینده به تهدیدی جدی برای پایداری این صنعت تبدیل شود.«ما در حال هدر دادن یک منبع ملی هستیم»
در جریان میزگرد تخصصی، مهندس محمد شمس‌الزمان CIP، نایب‌رئیس BKMEA و مدیرعامل گروه Micro Fibre، به حجم نگران‌کننده مصرف آب‌های زیرزمینی در صنعت نساجی اشاره کرد.
وی اظهار داشت:«برای رنگرزی تنها یک کیلوگرم پارچه، نزدیک به ۱۰۰ لیتر آب زیرزمینی مصرف می‌کنیم، در حالی‌که خریداران تنها حدود ۱ دلار و ۴۰ سنت پرداخت می‌کنند. این وضعیت پایدار نیست.»
به گفته وی، بخش نساجی بنگلادش به‌طور سنگینی به برداشت آب از سفره‌های آب زیرزمینی وابسته شده است، در حالی‌که سطح آب‌های زیرزمینی در مناطق صنعتی به‌سرعت در حال افت و کاهش است.

شکل ۲: مهندس محمد شمس‌الزمان CIP، نایب‌رئیس BKMEA و مدیرعامل گروه Micro Fibre.

 با یادآوری تجربه خود از اواخر دهه ۱۹۹۰، شمس‌الزمان بیان کرد که در گذشته کارخانه‌ها می‌توانستند به آب‌های زیرزمینی از عمق‌های نسبتاً کم دسترسی داشته باشند، اما اکنون ناچارند چاه‌هایی با عمق بسیار بیشتری حفر کنند.
وی اظهار داشت: «زمانی که در سال‌های ۱۹۹۶ یا ۱۹۹۷ کارخانه خود را راه‌اندازی کردیم، آب در عمق حدود ۳۷۰ فوت در دسترس بود. بعدها مجبور شدیم تا ۵۰۰ فوت، سپس ۶۰۰ فوت و اکنون حتی عمیق‌تر حفر کنیم.»
او هشدار داد که صنایع بدون در نظر گرفتن کامل پیامدهای زیست‌محیطی بلندمدت، در حال برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی هستند.
وی افزود:«ما در حال هدر دادن یک منبع ملی هستیم، زیرا هیچ نظام مناسبی وجود ندارد که صنایع را نسبت به مصرف آب پاسخگو کند.»
شمس‌الزمان همچنین اشاره کرد که بسیاری از کارخانه‌های خارجی در حال حاضر به استفاده از آب‌های سطحی، جمع‌آوری آب باران و سیستم‌های بازچرخانی آب روی آورده‌اند تا وابستگی خود به منابع زیرزمینی را کاهش دهند.
او گفت: «زمانی که از کارخانه‌های خارج از کشور بازدید می‌کنم، می‌بینم که از آب‌های سطحی و آب باران استفاده می‌کنند؛ اما در اینجا همچنان به برداشت مداوم از آب‌های زیرزمینی ادامه می‌دهیم.»
وی در پایان تأکید کرد که روش‌های متداول فرآیندهای تر (Wet Processing) دیگر قادر نیستند رقابت‌پذیری آینده بنگلادش را تضمین کنند، زیرا این روش‌ها مصرف بسیار بالایی از آب، مواد شیمیایی و انرژی دارند.

شکل ۳: مهندس احسان‌الکریم قیصر، رئیس Textile Today و رئیس اجرایی Textile Today Innovation Hub (TTIH).

 ما حجم بسیار زیادی آب، مواد شیمیایی و رنگدانه مصرف می‌کنیم و سپس در مورد پایداری صحبت می‌کنیم. در حالی‌که باید خودِ فرایند را نوآوری کنیم.»
وی تأکید کرد که این دیدگاه، به‌طور جدی ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین مانند رنگرزی با نسبت کم حمام (Low Liquor Ratio Dyeing)، فناوری‌های بازچرخانی آب، بهینه‌سازی مصرف مواد شیمیایی و به‌کارگیری سیستم‌های فرآیندی کارآمدتر در بخش عملیات تر صنعت نساجی بنگلادش را تقویت می‌کند.

فشار فزاینده جهانی و بازتعریف رقابت‌پذیری
در ارائه سخنرانی کلیدی، انعام‌الهافیز لطیفی، مدیر ارشد تحقیقاتی Textile Today Innovation Hub، به بررسی تأثیر بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیک، افزایش الزامات انطباق (Compliance)، سیاست‌های حمایت‌گرایانه تجاری و رشد هزینه‌های انرژی بر چالش‌های جدید تولیدکنندگان نساجی در سطح جهان پرداخت.
وی اظهار داشت:
«صنعت توانست از بحران کووید عبور کند، اما اکنون درگیری‌ها و تنش‌ها در سراسر جهان به یک واقعیت پایدار تبدیل شده است. پرسش اصلی این است که صنعت نساجی چگونه می‌تواند در برابر این حجم از چالش‌های گسترده دوام بیاورد.»
لطیفی توضیح داد که الزامات زیست‌محیطی و مقررات مرتبط با پایداری به‌طور فزاینده‌ای به بخشی از رقابت در تجارت جهانی تبدیل شده‌اند.
بر اساس پژوهش ارائه‌شده توسط Textile Today Innovation Hub، در صورت عدم بهبود بهره‌وری و کارایی عملیاتی، صنعت پوشاک بنگلادش ممکن است تا سال ۲۰۳۰ با افزایش قابل‌توجه هزینه‌های تولید مواجه شود.

شکل ۴: دکتر محمد حسن، مدیرعامل گروه Cotton Group و سردبیر اجرایی Textile Today.

لطیفی اشاره کرد که تا سال ۲۰۳۰، در صورت عدم ارتقای متناسب رقابت‌پذیری، بخش نساجی و پوشاک بنگلادش ممکن است با فشار هزینه تولید FOB ترکیبی در حدود ۲۵ تا ۴۰ درصد مواجه شود. این فشار ناشی از عواملی همچون افزایش هزینه نیروی کار، ناپایداری تأمین انرژی و برق در داخل کشور، الزامات پوشاک سازگار با استانداردهای پایداری، ریسک‌های مرتبط با کربن و مصرف آب، تنش‌های ژئوپلیتیکی، نوسانات قیمت نهاده‌ها، هزینه‌های بندری و لجستیکی، نرخ‌های بالای بهره بانکی و کاهش ترجیحات تعرفه‌ای پس از خروج از وضعیت کشورهای کمترتوسعه‌یافته (LDC) خواهد بود.
با وجود این چالش‌ها، لطیفی تأکید کرد که صنعت پوشاک بنگلادش همچنان از تاب‌آوری بالایی برخوردار است و ظرفیت رشد بلندمدت قابل توجهی دارد.
او گفت:«به کارآفرینان باید ادای احترام کرد؛ آنها کار فوق‌العاده‌ای انجام می‌دهند.»
وی همچنین پیش‌بینی کرد که بازار جهانی پوشاک و نساجی تا سال ۲۰۳۵ می‌تواند به حدود ۲.۶ تریلیون دلار آمریکا برسد؛ موضوعی که فرصت‌های قابل توجهی را برای کشورهایی ایجاد می‌کند که توانایی ارتقای بهره‌وری تولید و افزایش ارزش افزوده را داشته باشند.
او افزود که فرصت‌های آتی بنگلادش تنها محدود به پوشاک آماده (RMG) پایه نیست، بلکه در حوزه‌های با ارزش افزوده بالاتر و بخش‌های نوظهور قرار دارد؛ از جمله پوشاک مبتنی بر الیاف مصنوعی (MMF)، پوشاک ورزشی و اَثلِژر (Athleisure)، منسوجات فنی (Technical Textiles)، منسوجات خانگی، الیاف پلی‌استر و MMF، بازیافت نساجی، مد پایدار و اخلاق‌محور، و خدمات زنجیره تأمین آماده برای گذرنامه دیجیتال محصول (Digital Product Passport).
به گفته وی، این بخش‌ها در بازه زمانی ۲۰۳۰ تا ۲۰۳۵ مجموعاً فرصت‌هایی چند تریلیون دلاری در بازار جهانی ایجاد خواهند کرد؛ به‌طوری‌که اندازه بازار پوشاک به حدود ۲.۳ تا ۲.۶ تریلیون دلار، بازار اثلژر به ۶۲۴ تا ۸۴۵ میلیارد دلار، منسوجات فنی به ۲۷۲ تا ۳۲۵ میلیارد دلار، بازار الیاف MMF به ۱۴۸ تا ۱۹۲ میلیارد دلار و بازار مد پایدار به حدود ۲۲ تا ۵۸ میلیارد دلار خواهد رسید.
او همچنین سناریویی ارائه داد که بر اساس آن، اگر روند فعلی رشد صنعت پوشاک (RMG) ادامه یابد، ارزش این صنعت تا سال ۲۰۳۰ می‌تواند به حدود ۵۵ میلیارد دلار برسد؛ اما در صورت اجرای یک رویکرد نظام‌مند برای بهبود نوآوری در سطح صنعت، این بخش می‌تواند به‌طور واقع‌بینانه ۱۰ میلیارد دلار رشد اضافی ایجاد کرده و به سمت صنعت ۶۵ میلیارد دلاری حرکت کند. این رشد اضافی از طریق افزایش بهره‌وری، ارزش افزوده بیشتر، تنوع محصول، بهینه‌سازی منابع، آمادگی برای الزامات انطباق و ورود سریع‌تر به بخش‌های فرصت‌محور جدید حاصل خواهد شد.

توانمندسازی سیاستی برای نوآوری در SMEهای نساجی و پوشاک
در پاسخ به یک پرسش، لطیفی بیان کرد که در بنگلادش، تعداد شکاف‌ها و نواقص موجود در سیاست‌های عمومی، قابل مقایسه با تعداد چاله‌های خیابان‌ها است. به اعتقاد او، برای بنگاه‌های کوچک و متوسط (SME) در صنعت نساجی و پوشاک، راه‌حل صرفاً تسهیل‌گری نیست، بلکه «توانمندسازی» است؛ به این معنا که دولت باید از توسعه خوشه‌های صنعتی حمایت کند، SMEهای صنعت پوشاک را قابل تأمین مالی (Bankable) سازد و خدمات مشاوره‌ای، مستندسازی، فنی و نهادی لازم را فراهم کند تا این بنگاه‌ها بتوانند به منابع نوآوری و گرنت‌های تحقیق و توسعه دسترسی پیدا کنند؛ مشابه مدل‌هایی که در کشورهایی مانند ژاپن، سریلانکا و هند مشاهده می‌شود.

نوآوری از ذهنیت و فرآیند آغاز می‌شود
یکی دیگر از محورهای مهم این همایش این بود که نوآوری نباید صرفاً به‌عنوان اتوماسیون گسترده یا سرمایه‌گذاری‌های سنگین فناوری تلقی شود.
در جلسه پایانی، مهندس احسان‌الکریم قیصر، رئیس Textile Today و رئیس اجرایی Textile Today Innovation Hub (TTIH)، اظهار داشت که بسیاری از نوآوری‌های موفق در کارخانه‌های بنگلادشی، نه از دل برنامه‌های رسمی تحقیق و توسعه، بلکه از نیازهای عملی و ضرورت‌های بقا و کاهش هزینه‌ها شکل گرفته‌اند.
او گفت:«بسیاری از نوآوری‌ها از نیاز به بقا و کاهش هزینه‌ها ناشی شده‌اند.»
قیصر اشاره کرد که برخی از نوآوری‌های فرآیندی که امروز در سطح بین‌المللی ترویج می‌شوند، سال‌ها قبل به‌صورت غیررسمی در کارخانه‌های بنگلادش اجرا شده‌اند.
او افزود: «امروز می‌بینیم مفاهیمی در سطح جهانی با نام‌های جدید معرفی می‌شوند، در حالی‌که بسیاری از کارخانه‌ها در اینجا ۱۵ یا ۱۶ سال پیش، به‌دلیل ضرورت‌های عملی، ایده‌های مشابهی را اجرا کرده بودند.»
به گفته وی، یکی از دلایل شکست نوآوری در بسیاری از کارخانه‌ها این است که مدیریت میانی ارتباط مؤثری با فرآیند نوآوری ندارد.

شکل ۵: انعام‌الهافیز لطیفی، مدیر ارشد پژوهشی Textile Today Innovation Hub (TTIH).

 برای پر کردن این فاصله، او پلتفرم «Textile Innovation Exchange» را معرفی کرد که هدف آن ایجاد و تقویت توانمندی نوآوری در سطح کارخانه‌ها است.
وی اظهار داشت:«هدف ما این است که حداقل با ۲۵ کارخانه همکاری کنیم و حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر از مدیران میانی را در فعالیت‌های نوآوری درگیر سازیم.»
قیصر افزود که این طرح تنها به برگزاری دوره‌های آموزشی محدود نخواهد بود، بلکه از طریق برنامه‌های پیگیری مستمر ادامه خواهد یافت تا فرهنگ نوآوری در داخل کارخانه‌ها پایدار بماند.
او تصریح کرد:«ما پس از آموزش، کارخانه‌ها را رها نخواهیم کرد. هدف ما این است که فرآیند توسعه را از طریق برنامه‌های پیگیری مداوم تداوم دهیم.»

نیروی انسانی و انضباط عملیاتی، عامل کلیدی رشد آینده
در جریان میزگرد تخصصی، گولشن مونی، مدیر کنترل کیفیت شرکت Bangladesh Otto International Ltd.، تأکید کرد که بسیاری از مشکلات تولید و کیفیت، بیش از آنکه ناشی از ماشین‌آلات باشند، ریشه در مدیریت نیروی انسانی و کنترل فرآیند دارند.

شکل ۶: آنانت احمد، مدیرعامل شرکت 360 TSL

او گفت:«زمانی که تحلیل ریشه‌ای مشکل (Root Cause Analysis) انجام می‌دهیم، در اغلب موارد منشأ مسئله نیروی انسانی است، نه ماشین‌آلات یا خودِ فرآیندها.»
به گفته مونی، کارخانه‌های نساجی بنگلادش باید در گام نخست بر بهبود کنترل فرآیند، کاهش ضایعات عملیاتی و تقویت انضباط کیفی تمرکز کنند، پیش از آنکه به‌صورت گسترده به سمت اتوماسیون پیشرفته حرکت کنند.
وی این نوع بهبودها را «نوآوری‌های کم‌هزینه و زودبازده (Low-hanging fruit)» توصیف کرد که می‌توانند به‌سرعت موجب کاهش هزینه‌ها و صرفه‌جویی در منابع شوند.
مونی همچنین بر اهمیت توسعه توانمندی نیروی انسانی در کنار پذیرش فناوری تأکید کرد.
او گفت: «بزرگ‌ترین دارایی ما نیروی انسانی است. افراد باید آموزش ببینند و توانمند شوند تا بتوانند فناوری‌ها و فرآیندهای مدرن را به‌درستی به‌کار گیرند.

شکل ۷: گولشن مونی، مدیر کنترل کیفیت شرکت Bangladesh Otto International Ltd

او همچنین بر اهمیت روزافزون فناوری‌های رنگرزی کم‌آب و بدون آب (Low-water و Waterless Dyeing Technologies) تأکید کرد؛ زیرا الزامات پایداری در سطح جهانی به‌طور پیوسته در حال افزایش است.
مونی گفت: «ده سال پیش، نسبت حمام رنگرزی (Liquor Ratio) کاملاً متفاوت بود. اکنون فناوری‌های رنگرزی بدون آب و کم‌آب در حال تبدیل شدن به یک ضرورت هستند. اگر این دانش را توسعه ندهیم، از رقابت عقب خواهیم ماند.»
رهبران صنعت حاضر در این همایش نیز بر این موضوع توافق داشتند که رقابت‌پذیری آینده بنگلادش بیش از پیش به بهره‌وری فرآیندی، صرفه‌جویی در مصرف آب و انرژی، توسعه نیروی انسانی و نوآوری مستمر در سطح کارخانه وابسته خواهد بود، نه صرفاً مزیت نیروی کار ارزان.
ریاست این نشست بر عهده مهندس احسان‌الکریم قیصر بود و دکتر محمد حسن، مدیرعامل گروه Cotton Group و سردبیر اجرایی Textile Today، مدیریت و هدایت بحث را بر عهده داشت.
در پایان، این همایش با اجماع قوی به این نتیجه رسید که صنعت نساجی و پوشاک بنگلادش باید از رقابت مبتنی بر هزینه به سمت تولید مبتنی بر نوآوری، بهره‌وری منابع و پایداری حرکت کند

♦ منابع مرتبط :

https://www.textiletoday.com►

♦ لینک اشتراک گذاری :

https://zaya.io/xqpmj►

♦ مطالب پیشنهادی :

- دستگاه بافندگی رپیری وانلی با قابلیت استارت زنی بسیار سریع مدل WL808 

- فیلم نصب و راه‌اندازی 10 دستگاه بافندگی رپیری WL808 وانلی در بوشهر 

- حفظ آب و انرژی در کارخانه‌های بافندگی

.

.

لطفاً ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید.