عوامل تکمیل در تولید منسوجات ضروری هستند و کیفیت، حس زیبایی‌شناختی و عملکرد پارچه را ارتقا می‌دهند. این مواد تخصصی، منسوجات خام را به محصولات با کارایی بالا تبدیل می‌کنند. در واقع فرایند تکمیل در نساجی به معنای سفارشی سازی منسوجات، متناسب با کاربردهای مورد نظر می باشد.

1. دی‌متیلول اتیلن اوره (DMEU) 

به منظور تکمیل پارچه های پنبه ای یا بافته شده از الیاف ترکیبی از دی‌متیلول اتیلن اوره (Dimethylol Ethylene Urea) استفاده می شود. این ماده با الیاف سلولزی واکنش نشان داده و پیوندهای عرضی ایجاد می‌کند. این فرایند مقاومت پارچه در برابر چروک شدن را افزایش داده و درنتیجه ظاهر صاف و اتوخورده پارچه پس از شستشو حفظ می شود. در واقع تکمیل با ماده شیمیایی  DMEU به پارچه‌ها  قابلیت بشور و بپوش بودن (Durable Press)  بخشیده و همچنین استحکام، پایداری ابعادی و دوام آن‌ها را بهبود می‌دهد. این عامل باید به صورت دقیق و کنترل‌شده استفاده شود. زیرا استفاده نادرست از آن موجب بروز مشکلاتی از قبیل زردشدگی (Yellowing) یا سفتی بیش از حد (Stiffness) پارچه می شود.

2. آمیدهای حلقوی (Cyclic Amides)

آمیدهای حلقوی به درون الیاف نفوذ کرده و اصطکاک بین آن‌ها را کاهش می‌دهند؛ درنتیجه پارچه در لمس زیردست، صاف‌تر و نرم‌تر حس می‌شود. این مواد تکمیل (Finisher) به‌ویژه برای الیاف طبیعی مانند پنبه و پشم مؤثر هستند. زیرا به این دسته از الیاف نرمی و راحتی ماندگار می بخشند بدون آنکه در استحکام ذاتی الیاف خللی روی دهد. در کاربرد این عامل نیز باید دقت نمود. اگر غلظت و PH بهینه در آن رعایت نگردد موجب رنگ رفتگی (Discoloration)  یا نرمی بیش از حد (Over-softening)  پارچه می گردد. همچنین باید سازگاری آن‌ها با سایر مواد شیمیایی موجود در حمام تکمیل آزمایش شده و مدیریت صحیح پسماند پس از استفاده رعایت شود.

3. فلوروکربن ریپلنت (Fluorocarbon Repellents)

فلوروکربن ریپلنت (Fluorocarbon Repellents) یا دافع های فلوروکربن، ترکیبات شیمیایی بر پایه فلوئور هستند که با ایجاد لایه‌ای محافظ روی سطوح، خاصیت آب‌گریزی (Water Repellency)، روغن‌گریزی (Oil Repellency) و مقاومت در برابر لکه ایجاد می‌کنند. این مواد به دلیل پیوندهای قوی کربن-فلوئور، بسیار پایدار بوده و در صنایع نساجی برای تولید پارچه‌های ضدآب و در صنایع دیگر به عنوان روان‌کننده یا درزگیر کاربرد دارند. این مواد با کاهش انرژی سطحی، باعث می‌شوند مایعات (آب و روغن) به جای جذب شدن، به‌صورت قطرات کروی شکل روی سطح باقی بمانند و بغلتند. در عین حال تنفس پذیری (Breathability) و نرمی پارچه حفظ می شود. این مواد به‌طور گسترده در تکمیل نساجی (لباس‌های ورزشی، لباس کار)، چرم، کاغذ، پوشش‌های محافظ و فیلترهای صنعتی و مبلمان استفاده می‌شوند. از جمله ویژگی های پارچه تکمیل شده با این مواد می توان به مقاومت بالا در برابر شستشو، سایش، حرارت و مواد شیمیایی اشاره نمود. از آنجایی که این مواد با محیط زیست سازگار نیستند، لذا برای جلوگیری از ایجاد حساسیت و همچنین به حداقل رساندن تأثیرات زیست‌محیطی در حین تولید و دفع پسماند آن‌ها رعایت تدابیر ایمنی ضروری می باشد.

4. روغن سیلیکونی میکروکپسوله شده (Microencapsulated Silicone Oil)

انکپسولاسیون (Encapsulated) در شیمی و صنایع وابسته به معنای کپسوله‌سازی یا محصور کردن ذرات، مواد دارویی، یا ترکیبات شیمیایی درون یک پوسته محافظ (معمولاً پلیمری) است. این فرآیند جهت حفظ مواد حساس در برابر رطوبت، نور، یا اکسیژن، کنترل آزادسازی مواد، و افزایش پایداری آن‌ها انجام می‌شود. میکروکپسولاسیون (ریزپوشانی) به فناوری پوشش دهی مواد فعال در مقیاس نانو اشاره دارد.

برخلاف نرم‌کننده‌های متداول، در این  روش روغن سیلیکونی که در ذرات بسیار ریز کپسوله شده، به تدریج و با ایجاد اصطکاک در طول زمان آزاد می‌شود. استفاده از این عامل در فرایند تکمیل، نرمی ماندگار و درخشندگی به منسوجات می بخشد. همچنین مانع از ایجاد چین و چروک در پارچه می شود. نکته مهم این است که در مرحله کاربرد باید دقت شود تا ماده به صورت یکنواخت بر روی پارچه پخش شود، زیرا استفاده بیش از حد ممکن است منجر به پرزشدن (Fabric Build-up)  یا کاهش قابلیت تنفس پذیری  در پارچه شود.

5. کوتینگ های نانو سرامیکی (Nano-ceramic Coatings) 

کوتینگ نانوسرامیکی برای ایجاد سطوح بادوام و محافظ بر روی منسوجات طراحی شده‌است. کوتینگ ها در سطح مولکولی عمل می‌کنند. آن‌ها یک لایه نازک و نامرئی را روی پارچه ایجاد می کنند که  مانع از جذب آلودگی، مایعات و لکه‌ها در پارچه شده و در عین حال قابلیت تنفس پذیری و ساختار پارچه نیز حفظ می شود. این کوتینگ ها کاربرد گسترده ای در تولید منسوجات لوکس، مبلمان و تزئینات داخلی و منسوجات فنی دارند. تکمیل با کوتینگ نانوسرامیکی همچنین مقاومت پارچه در برابر سایش، پرتو فرابنفش و مواد شیمیایی را بهبود بخشیده و دوام آن را تضمین می‌کند.

با این حال، در حین کار با این کوتینگ ها باید ملاحظات ایمنی رعایت شوند و مطابق با دستورالعمل سازنده بکار روند؛ بطور مثال برای جلوگیری از استنشاق نانوذرات یا پیشگیری از تماس پوستی باید از تجهیزات حفاظتی استفاده شود. همچنین باید در محیط سیستم تهویه مناسب وجود داشته باشد.  

6. عوامل تکمیل زیستی (بیوبیس) (Bio-based Textile Finishing Agents)

مواد تکمیل زیستی از منابع تجدیدپذیر (Renewable Resources) تولید می شوند و با الزامات فرآیندهای تولید دوستدار محیط زیست همسو هستند. این مواد وابستگی فرایند تولید به مواد شیمیایی مصنوعی را کاهش می‌دهند. از نمونه عوامل تکمیل پایدار می توان به این موارد اشاره نمود:

•    تانن‌های گیاهی (Plant-based Tannins): جوهر مازو یا تانن ماده‌ای شیمیایی است که در برخی از میوه‌ها و بذرها وجود دارد و حالت گسی ایجاد می‌کند. این ماده در عصارهٔ بسیاری از گیاهان وجود دارد. معمولاً آن را از پوست بلوط به دست می‌آورند؛ ولی علاوه بر بلوط گیاهان دیگری نیز مانند سماق، چای، سیب نارس، به نارس، قهوه، برگ گردو و بارهنگ نیز دارای جوهر مازو هستند. از گیاهانی که دارای این ماده هستند در صنعت چرم‌سازی استفاده می‌شود.

•    اسیدهای آمینه ابریشم (Silk Amino Acids): اسیدهای آمینه ابریشم شامل ۱۸ تا ۱۹ اسید آمینه هیدرولیز شده (تجزیه شده) با وزن مولکولی پایین است که عمدتاً شامل گلیسین، آلانین و سریسین هستند. این مواد که از فیبروئین ابریشم مشتق می‌شوند، به دلیل قابلیت آبرسانی عمیق و تقویت کلاژن، به طور گسترده در محصولات مراقبت از پوست و مو کاربرد دارند. اسیدهای آمینه ابریشم، به‌ویژه سریسین (پروتئین چسبنده اصلی در ابریشم) (Sericin)، در تکمیل منسوجات برای بهبود خواص فیزیکی و عملکردی استفاده می‌شوند. این مواد با ایجاد پوشش‌های محافظ، باعث افزایش لطافت، قابلیت جذب رطوبت بالا، زیست‌سازگاری، و افزایش دوام در برابر سایش می‌شوند و می‌توانند در تولید منسوجات پزشکی و هوشمند به کار روند.

•  کوتینگ های مبتنی بر نانو رس (Nano-clay-based Coatings): کوتینگ‌های مبتنی بر نانورس با بهره‌گیری از ورقه‌های معدنی لایه‌ای، خواص مکانیکی، حرارتی پوشش‌ها را به‌شدت افزایش می‌دهند. کوتینگ‌های مبتنی بر نانو رس (مانند مونت‌موریلونیت) در تکمیل منسوجات، با ایجاد لایه‌های نانوکامپوزیتی روی الیاف، ویژگی‌های پیشرفته‌ای همچون افزایش استحکام، مقاومت در برابر اشتعال (بازدارنده شعله)، پایداری حرارتی، و مقاومت در برابر اشعه UV را بهبود می‌بخشند. این نانوذرات معدنی ارزان‌قیمت، جذب رنگ و پایداری  در برابر شستشو را افزایش داده و جذب آب و آلاینده‌ها را کاهش می‌دهند.

•    اسانس های طبیعی یا اسنشیال اویل  (Essential Oils): عصاره‌های غلیظ و معطری هستند که از طریق تقطیر یا فشار سرد از گیاهان، گل‌ها، میوه‌ها و ریشه‌ها به دست می‌آیند. این ترکیبات حاوی عطر و خواص طبیعی گیاه (عصاره خالص)می باشند. کاربرد اسانس‌های طبیعی در تکمیل منسوجات، رویکردی نوین برای تولید پارچه‌های هوشمند و سلامت‌محور است که از عصاره گیاهانی مانند اسطوخودوس و یاسمن در آن استفاده می‌ شود. این اسانس‌ها خواص ضدباکتری، ضد‌افسردگی، آرام‌ش بخشی و معطر کردن را از طریق روش‌هایی نظیر میکروکپسولاسیون بر روی پارچه  (به‌ویژه کالای خواب) تثبیت می‌ کنند تا علاوه بر رایحه خوش، خواص درمانی و بهداشتی را نیز به کاربر منتقل کنند.

•    ضدمیکروب‌های مبتنی بر کیتوزسان (Chitosan based Antimicrobials): کیتوسان (کیتوزان هم تلفظ می شود)، یک پلیمر طبیعی و زیست‌سازگاراست. به دلیل خواص ضد میکروبی عالی، جایگزینی ایمن و دوستدار محیط زیست برای عوامل ضد میکروبی شیمیایی در تکمیل منسوجات محسوب می شود. این ماده از پوست سخت‌پوستان به‌دست می‌آید. با ایجاد اختلال در دیواره سلولی میکروب‌ها، مقاومت بالایی در برابر باکتری‌ها ایجاد کرده و به عنوان یک افزودنی کاربردی در تکمیل پارچه‌های پنبه‌ای، پلی‌استر و پشم استفاده می‌شود.

•    سفت‌کننده‌های پارچه مبتنی بر نشاسته (Starch-based Fabric Stiffeners): سفت‌کننده‌های پارچه مبتنی بر نشاسته (آهار) در تکمیل منسوجات برای افزایش سفتی، استحکام و بهبود ظاهر پارچه‌ها استفاده می‌شوند. این مواد طبیعی با ایجاد یک لایه پوششی بر روی پارچه، اصطکاک را کاهش داده، پرزهای نخ را صاف کرده و به پارچه‌ زیردستی محکم (Stiff finish) می‌بخشند. نشاسته معمولاً برای تکمیل پارچه‌های پنبه‌ای و کتان کاربرد دارد.

•    تکمیل‌‌های پلی‌لاکتیک اسید (Polylactic Acid Finishes): در سال های اخیر، دسته جدیدی از پلی استرهای خطی که پلی الکتیک اسید نام دارند، به شکل الیاف، نخ و پارچه تولید شده اند. تکمیل منسوجات پلی لاکتیک اسید (PLA) به دلیل داشتین ماهیت زیست‌تخریب‌پذیر و منشأ تجدیدپذیر (مانند ذرت)، به بهبود خواص فیزیکی و شیمیایی کمک می کند. فرآیندهای تکمیل اصلی شامل عملیات آنزیمی برای بهبود جذب رطوبت، اصلاح با پلاسما برای افزایش آبدوستی، کاربرد نرم‌کننده‌ها برای بهبود زیردست و تکمیل‌های ضدآب (سوپرهیدروفوب) می باشند.

•    نانوذرات نقره زیستی یا مواد تغییرفاز دهنده (Bio-based Silver Nanoparticles or Phase Change Materials - PCMs): استفاده از نانوذرات نقره زیستی (سنتز شده با عصاره گیاهان) در تکمیل منسوجات، خاصیت ضدمیکروبی و بوزدایی قوی ایجاد می کند. این ماده ایمن‌تر از روش‌های شیمیایی است. مواد تغییر فازدهنده موادی هستند که با تغییر فاز (ذوب شدن یا انجماد) مقادیر زیادی گرما را جذب یا آزاد می‌کنند.این مواد، انرژی حرارتی را به عنوان انرژی پنهان (Latent Heat) ذخیره کرده و برای کنترل دما، ذخیره‌سازی سرما/گرما در ساختمان‌ها، صنایع، و حمل‌ونقل کالاهای حساس به دما (مانند واکسن) استفاده می‌شوند. مواد تغییر فاز دهنده (PCM) در تکمیل منسوجات با جذب، ذخیره‌سازی و آزادسازی گرما در حین تبدیل فاز (جامد به مایع و برعکس)، برای تنظیم دما و راحتی حرارتی استفاده می‌شوند. این مواد با ایجاد اثر گرمایش یا خنک‌کنندگی لحظه‌ای، راحتی ترموفیزیولوژیک را افزایش داده و در لباس‌های هوشمند، تجهیزات ورزشی و پزشکی برای حفظ دمای بهینه بدن کاربرد دارند.

•     تکمیل حفاظتی در برابر اشعه فرابنفش مبتنی بر عصاره سرخس یا اکسیدها (Fern Extract or Oxide based UV Blockers)

•    جایگزین‌های سفیدکننده مبتنی بر اُزن یا آنزیم (Ozone or Enzyme based Bleach Alternatives): سفیدکننده‌های مبتنی بر اُزن و آنزیم، جایگزین‌های پایدار و سازگار با محیط زیست برای سفیدکننده‌های شیمیایی رایج (مانند کلر) هستند. اُزن با قدرت اکسیداسیون بالا، لکه‌ها را تجزیه کرده و باعث رنگ‌بری سریع می‌شود. در مقابل، آنزیم‌ها مانند زیلاناز و همیسلولاز با تجزیه تخصصی ناخالصی‌ها، دوز مصرفی مواد شیمیایی در مراحل بعدی را کاهش می‌دهند.

7. عوامل ضد میکروبی (Antimicrobial Agents) 

عوامل ضد میکروبی رایج مانند نانوذرات نقره ، ترکیبات آمونیوم نوع چهارم (Quaternary Ammonium Compounds)، تری کلوسان (Triclosan)  و کیتوسان (Chitosan)، از تجمع میکروب‌ها و بوگرفتن لباس یا منسوجات جلوگیری می‌کنند. این نوع تکمیل، منسوجات را بهداشتی کرده و آن‌ها را برای کاربرد در منسوجات کادر درمان (Medical Textiles) ، البسه ورزشی و مبلمان و تزئینات منزل ایده‌آل می‌سازد. با این حال، در استفاده از این مواد باید احتیاط لازم رعایت شود، زیرا تماس طولانی مدت با این مواد می تواند سلامتی کارکنان را به مخاطره انداخته و همچنین محیط زیست را نیز آلوده نماید.تولیدکنندگان باید برای برقراری تعادل بین اثربخشی و ایمنی، به حدود مجاز قانونی  پایبند بوده و کاربرد صحیح را رعایت کنند.

♦ منابع مرتبط :

https://fineotex.com►

♦ لینک اشتراک گذاری :

B2n.ir/nassajyar02014►

♦ مطالب پیشنهادی :

 - مزیت های دستگاه سنگ زنی کاتس KB-7000 KN

 - ربات هوشمند دافینگ ماشین ریسندگیAFT-A08

.

.

لطفاً ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید.