الیاف PTT (پلی‌تری‌متیلن ترفتالات) نوعی پلی‌استر ترموپلاستیک از خانواده پلی‌آلکیلن ترفتالات‌هاست که از واکنش 1,3-پروپان‌دی‌ال (PDO) و اسید ترفتالیک (TPA) به‌دست می‌آید.

ویژگی‌های فنی برجسته PTT:

• ساختار شیمیایی نیمه‌بلوری با انعطاف زنجیره‌ای بالا: این ویژگی باعث الاستیسیته ذاتی، برگشت‌پذیری عالی و نرمی سطحی بیشتر نسبت به PET می‌شود.

• دمای ذوب: حدود 230–228 درجه سانتیگراد، که کمتر از PET (حدود 255 درجه سانتیگراد) است  و در فرآیندپذیری این ماده اهمیت دارد.

• خاصیت ارتجاعی: در مقایسه با PET، PTT بازیابی کشش بالاتری دارد، مشابه اسپندکس، اما هزینه تولیدش به مراتب کمتر است.

• مقاومت شیمیایی و نوری خوب: مناسب برای کاربردهای پوشاک، مبلمان و فرش.

• دوام حرارتی متوسط: نیازمند کنترل دقیق دما در فرایندها از جمله تکسچرایزینگ.

مشخصات شیمیایی PTT

•    نام کامل: پلی‌تری‌متیلن ترفتالات (PTT)
•    فرمول شیمیایی: (C₁₁H₁₂O₄)
•    مونومرها:

o    اسید ترفتالیک (TPA)
o     (۱٬۳-پروپاندی‌ال ) PDO – عامل اصلی ویژگی‌های منحصربه‌فرد این پلیمر

•    واکنش پلیمریزاسیون:

PTT یکی از اعضای خانواده پلی‌استرها است و از نظر ساختار شیمیایی در بین PET پلی‌اتیلن ترفتالات و PBT پلی‌بوتیلن ترفتالات قرار می گیرد، در برخی از ویژگی‌ها از قبیل نرمی و برگشت‌پذیری از این دو بهتر است.

فرآیند تولید الیاف و نخ فیلامنت PTT

•    پلیمریزاسیون: از طریق روش پلی‌تراکم مذاب انجام می‌شود.
•    ریسندگی: قابلیت ریسندگی با همان تجهیزات ریسندگی مذاب(ذوب ریسی) PET را دارد.
•    نسبت کشش (Draw Ratio): کمتر از PET )تقریباً 3.0 تا 4.0(
•    سرعت تبلور: متوسط و قابل کنترل‌تر نسبت به PET
•    تولیدکنندگان برجسته:
o    شرکت دوپونت (DuPont) با برند Sorona
o    شرکت شل (Shell ) پیشگام در تولید مونومر PDO
o    گروه تولیدی شنگهانگ (Shenghong Group ) چین: تولیدکننده نخ‌ فیلامنت PTT در مقیاس انبوه

 
جدول ویژگی‌های شاخص الیاف پلی استر PTT

مزایای PTT نسبت به PET

•    بهبود چشمگیر خاصیت کشسانی و برگشت‌پذیری: مشابه اسپاندکس ولی با دوام بیشتر
•    رنگرزی آسان‌تر و اقتصادی‌تر: نیاز به انرژی و فشار پایین‌تر
•    نرمی و لطافت بالا: مناسب برای منسوجات با لمس لطیف
•    دوستدار محیط زیست: امکان تولید از منابع گیاهی (Bio-PTT) مانند نخ Sorona® تولیدی شرکت دوپونت که با استفاده از گلوکز ذرت تولید می شود (تا ۳۷٪ منشأ گیاهی دارد).

محدودیت‌ها

•    قیمت بالاتر: به دلیل قیمت بالای مونومر PDO
•    استحکام کششی کمتر نسبت به PET: مناسب برای کاربردهایی که مستلزم مقاومت بالا نیست
•    پایداری حرارتی نسبتاً پایین‌تر از PET

کاربردها

•    منسوجات: 
o    پارچه‌های کشی (لباس ورزشی، یوگا، لباس زیر)
o    فرش و موکت ( مناسب به دلیل خاصیت ارتجاعی و مقاومت به لکه)
o    تودوزی خودرو
o    جوراب و لباس راحتی

•    منسوجات فنی:
o    منسوجات بی‌بافت
o    پارچه‌ مبلی، پرده و منسوجات خانگی

•    الیاف ترکیبی:
o    ترکیب با پنبه، پلی‌استر و نایلون

پایداری و روندهای بازار

•    Bio-PTT مانند نخ برند Sorona® که از گلوکز ذرت تولید می‌شود و در فرایند تولید آن تا ۶۳٪ گازهای گلخانه‌ای کمتری نسبت به پلیمرهای مشتقات نفتی منتشر می شود.
•    اقتصاد چرخشی: PTT قابلیت بازیافت از طریق گلیکولیز یا بازیافت مکانیکی را دارد.
•    برندهای مطرح مصرف کننده PTTعبارتند از آدیداس (Adidas)، فیس (Face) و پاتاگونیا (Patagonia) در برخی از محصولاتش

جدول مقایسه‌ی PTT با PET و PBT

سازگاری با ماشین‌آلات ذوب‌ریسی PET

ماشین‌آلات متداول ذوب‌ریسی برای PET شامل اکسترودر، اسپین پک، ناحیه سرمایش (کوئینچ)، واحدهای کشش و سیستم‌های بوبین پیچی به‌طور کلی برای تولید PTT نیز قابل استفاده هستند، البته باید در تنظیمات پارامترهای فرآیند تغییراتی انجام داد.

تولیدکنندگانی مانند Barmag، Oerlikon، TMT و  Jiangyin ماشین‌آلاتی دارند که قابلیت تولید هر دو نوع الیاف PET و PTT را دارند.

جدول تفاوت‌های حرارتی و رئولوژیکی بین PET و PTT

به دلیل نقطه ذوب پایین‌تر و ویسکوزیته کمتر، PTT نسبت به PET راحت‌تر ذوب و ریسیده می‌شود، اما برای جلوگیری از تخریب حرارتی باید دمای فرایند دقیق تر کنترل شود.

تنظیمات لازم در فرآیند ذوب‌ریسی

الف) دمای اکسترودر

•    PET: 270–290 °C
•    PTT: 245–265 °C

دمای بالاتر موجب زرد شدن و تخریب PTT می‌شود.

ب) سرمایش (کوئینچینگ)

•    PTT به دلیل سرعت تبلور متوسط نیاز به سرمایش ملایم‌تری دارد. 
•    سیستم‌های هوای عرضی یا شعاعی باید به‌دقت تنظیم شوند تا شکل‌گیری صحیح فیلامنت تضمین شود.

ج) کشش

•    نسبت کشش متداول:

o  PET: ~4.0–4.5
o  PTT: ~3.0–3.5
 

به دلیل مدول کمتر و کشش‌پذیری بالاتر PTT، نیاز به تنش کششی پایین‌تری دارد.

•    دمای ناحیه کشش: 90-55 درجه سانتیگراد

د) سرعت بوبین پیچی

•    PTT  نیاز کمتری به جهت‌گیری (orientation) دارد.
•    سرعت‌های معمول:

o    PET: 3000–3500 m/min
o    PTT: 2000–3000 m/min

مورد دوم به نوع نخ بستگی دارد.

انواع نخ قابل تولید

1) نخ کاملاً کشیده شده (FDY)

•    بازیابی کششی عالی، لمس نرم و راحت
•    نیازمند کنترل دقیق نسبت کشش و دمای ناحیه کشش برای بهینه‌سازی خواص

2) نخ نیمه‌کشیده (POY) تکسچرایزینگ

•    PTT به دلیل خاصیت کشسانی بالا، برای تکسچرایزینگ بسیار مناسب است.
•    شرایط تکسچرایزینگ باید تنظیم شود:
o    دمای هیتر پایین‌تر نسبت به PET
o    تنظیم بالاتر تاب مجازی(false twist)

الزامات نگهداری و پیش‌فرآوری ماده اولیه

•    خشک کردن (درایینگ) الزامی است:
o    الیاف PTT آبدوست‌تر از PET هستند.
o    محتوای رطوبت باید به زیر ۰.۰۰۵٪ (50ppm) برسد.
o    پیشنهاد: خشک کردن در دمای 130-120 درجه سانتیگراد به مدت ۶ تا ۸ ساعت با استفاده از خلأ یا هوای خشک

کنترل کیفیت و پایش حین تولید

•    ویسکوزیته مذاب باید در طول فرآیند به‌طور مداوم پایش شود.
•    پایش رنگ نخ: تخریب حرارتی یا آلودگی منجر به زردی نخ می‌شود.
•    پارگی نخ (End-breakage) ممکن است در صورت استفاده از تنظیمات PET افزایش یابد. از این رو تنش و دمای کشش باید با دقت تنظیم شوند.

مزایای استفاده از خطوط PET موجود برای تولید PTT

•    مقرون‌به‌صرفه بودن: نیازی به سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات جدید نیست.
•    انعطاف‌پذیری در تولید: امکان تغییر دادن تنظیمات برای تولید PET و PTT در زمان توقف کم خط.
•     تولیدکنندگان بزرگ از همین راهکار استفاده می کنند: شرکت‌هایی مانند DuPont با برندهای Sorona^®، Toray و شرکت Shenghong

 جدول چالش‌های احتمالی در تولید PTT

تولید الیاف PTT با استفاده از ماشین‌آلات ذوب‌ریسی معمول PET کاملاً امکان‌پذیر است، اما برای دستیابی به کیفیت مناسب:
•    باید دمای فرآیند کاهش یابد؛
•    نسبت کشش اصلاح شود؛
•    خشک‌کردن ماده اولیه به‌طور دقیق انجام گیرد؛
•    پارامترهای سرمایش، کشش و پیچش به‌دقت تنظیم شوند.

در صورت رعایت این موارد، می‌توان نخ‌های PTT با ویژگی‌های ممتاز نظیر کشسانی بالا، نرمی لمس، و قابلیت رنگ‌پذیری عالی را بدون نیاز به سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات جدید تولید کرد.

سازگاری دستگاه FK6-1000 برای تولید نخ PTT

دستگاه FK6-1000 از نوع تکسچرایزینگ تاب مجازی  (false-twist)  بوده و عمدتاً برای تکسچره کردن پلی‌استر (PET)، پلی‌آمید (PA6/PA66) و PBT طراحی شده است. این دستگاه به دلیل دارا بودن نواحی فرآیندی ماژولار، دمای قابل تنظیم، کنترل دقیق کشش نخ و سیستم‌های پیشرفته خنک‌کننده، قابلیت تطبیق با نخ‌های PTT را نیز داراست، به‌ شرطی که تنظیمات فرآیند به‌درستی و براساس خواص حرارتی و مکانیکی PTT انجام گیرد.

جدول مقایسه خواص حرارتی و مکانیکی PTT با PET و PBT

 
بنابراین در تولید الیاف PTT باید موارد زیر لحاظ شوند:

•    دمای کمتر در گرم‌کننده‌ها برای جلوگیری از تخریب حرارتی
•    تنظیم دقیق کشش نخ به دلیل خاصیت کشسانی بالا
•    سرعت بهینه در تکسچرایزینگ برای ایجاد کریمپ یکنواخت و پایدار

 جدول محدوده تنظیمات پیشنهادی FK6-1000 برای تکسچرایزینگ نخ PTT

توجه: تنظیمات نهایی باید متناسب با دنیر، تعداد فیلامنت، و نوع کاربرد نخ (لباس، فرش، فنی) در مرحله نمونه‌گیری تعیین شود.

این پارامترها باید در آزمایش‌های عملی تنظیم دقیق شوند تا از موارد زیر جلوگیری شود:

•    پارگی نخ
•    کریمپ غیر یکنواخت
•    جمع‌شدگی بیش از حد
•    تغییر رنگ در رنگرزی

انواع نخ حاصل از تکسچرایزینگ PTT با FK6-1000

•    نخ‌های POY PTT مناسب برای پوشاک (75D/36F, 150D/48F)
•    نخ‌ فرش یا پارچه‌های کشسان
•    فیلامنت‌های دنیر پایین

مزایای استفاده از دستگاه FK6-1000 برای تکسچرایزینگ PTT:

•    کنترل دقیق کشش نخ (برای حالت کشسانیPTT ضروری است)
•    گرم‌کننده‌های مستقل و قابل تنظیم
•    سیستم کنترل کریمپ پیشرفته
•    گزینه های دافینگ خودکار و درایوهای چند پوزیشن دارد

جدول نکات مهم قبل از استفاده از FK6-1000 برای تولید نخ PTT

دستگاه Barmag FK6-1000 کاملاً برای تکسچرایزینگ نخ‌های فیلامنت PTT مناسب است، به شرطی که تنظیمات زیر رعایت شود:

•    کاهش دمای گرم‌کننده‌ها
•    بهینه‌سازی کشش و سرعت فرآیند
•    استفاده از روانکار مناسب
•    کنترل دقیق shrinkage و کریمپ
•    آموزش اپراتورها در خصوص نحوه تولید نخ‌ PTT

 تولیدکنندگان نخ‌های  DTY PTT  ‌همین نکات را رعایت می کنند به طور مثال می توان به شرکت دوپونت اشاره کرده که برای تولید نخ  Sorona از این دستگاه استفاده می کند.

جدول مقایسه تنظیمات تکسچرایزینگ نخ‌های PET و PTT روی Barmag FK6-1000

نکات کلیدی:

•    دستگاه FK6-1000 از نظر طراحی، قابلیت انطباق با هر دو نوع نخ را دارد، اما برای PTT باید احتیاط بیشتری در دما و کشش به خرج داد.
•    جمع‌شدگی حرارتی بالا در PTT در فرآیندهای بعدی (مانند بافندگی و رنگرزی) باید مدنظر قرار گیرد.
•    کریمپ PTT پایدارتر و برگشت‌پذیرتر از PET است، اما کنترل آن به دقت بیشتری نیاز دارد.

مزایای کلیدی استفاده از نخ PTT در فرش ماشینی:

✅ نرمی سطح بالا (Soft Touch):

به‌دلیل انعطاف بیشتر زنجیره‌های پلیمری، PTT سطحی نرم و لطیف دارد که حس لوکس و راحتی در فرش ایجاد می‌کند.

✅ برگشت‌پذیری کششی فوق‌العاده (Elastic Recovery):

فرش‌های با نخ PTT در برابر کوبیدگی پرز (Pile Crush) مقاوم‌اند و ظاهر اولیه خود را بهتر حفظ می‌کنند.

✅ مقاومت طبیعی در برابر لکه‌ها (Stain Resistance):

ساختار شیمیایی PTT باعث جذب پایین مایعات و آلودگی‌ها می‌شود، بدون نیاز به عملیات تکمیلی آنتی‌استین (anti-stain finish).

✅ دوام سایشی بالا (Abrasion Resistance):

عملکرد مکانیکی مناسب آن را برای فضاهای پرتردد مانند سالن‌ها و راهروها ایده‌آل می‌سازد.

✅ درخشندگی ملایم و طبیعی (Natural Luster):

نخ PTT برخلاف پلی‌پروپیلن ظاهر براق زننده ندارد، بلکه جلوه‌ای نیمه‌مات و طبیعی دارد که جلوه‌ای شیک به فرش می‌دهد.

✅ سازگاری زیست‌محیطی (Eco-Friendly):

نسخه‌هایی مانند Sorona® تا 37٪ از منابع تجدیدپذیر (Bio-based PDO) تولید می‌شوند و در مقایسه با PET تا 30٪ گاز گلخانه‌ای کمتری دارند.

✅ رنگ‌پذیری مؤثر و یکنواخت (Efficient Dyeability):

نیاز به دمای رنگرزی پایین‌تری نسبت به PET دارد و جذب رنگ به‌صورت یکنواخت انجام می‌شود.

✅ ثبات کریمپ و حجم‌دهی مناسب (Crimp Stability):

در فرش‌های PTT ، ساختار پایدار، باعث حفظ حالت پرزدار فرش در طول زمان می‌شود.

فرش‌هایی که با استفاده از الیاف پلی‌تری‌متیلن ترفتالات (PTT) تولید می‌شوند، دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی هستند که آن‌ها را برای استفاده در محیط‌های مختلف، به‌ویژه کاربردهای خانگی و اداری، بسیار مناسب می‌سازد. این الیاف به دلیل مقاومت بالا در برابر سایش، پارگی، تغییر شکل و کوبیدگی، موجب افزایش دوام و حفظ ظاهر اولیه فرش حتی در مناطق پرتردد می‌شوند. فرش‌های تولیدشده با نخ PTT از نظر زیبایی نیز بسیار جذاب‌اند و به‌دلیل درخشندگی ملایم، تنوع رنگ‌پذیری بالا و بافت نرم و لطیف، جلوه‌ای دل‌نشین و لوکس دارند.

یکی از مزایای مهم این فرش‌ها نگهداری آسان آن‌هاست. جذب پایین آلودگی و مایعات باعث می‌شود تمیزکردن آن‌ها به‌راحتی انجام گیرد. همچنین، از نظر اقتصادی نیز نخ PTT نسبت به الیاف طبیعی گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه محسوب می‌شود و هزینه تولید فرش را کاهش می‌دهد. از منظر زیست‌محیطی، تولید این پلیمر نسبت به بسیاری از مواد مشابه انرژی کمتری مصرف می‌کند و انتشار گازهای گلخانه‌ای پایین‌تری دارد. افزون بر این، PTT قابل بازیافت است و در راستای پایداری زیست‌محیطی عمل می‌کند.

الیاف PTT از نظر نرمی و انعطاف‌پذیری عملکرد فوق‌العاده‌ای دارند و حس راحتی مطلوبی به سطح فرش می‌بخشند. همچنین ساختار شیمیایی آن‌ها باعث می‌شود در برابر جذب لکه مقاومت ذاتی داشته باشند، بدون آنکه نیازی به تکمیل ضدلک جداگانه باشد. فرش‌هایی که از این الیاف تولید می‌شوند، پس از فشار مکانیکی مانند قرارگیری زیر مبلمان، به‌سرعت به حالت اولیه خود بازمی‌گردند و فرم پرزها حفظ می‌شود. رنگ‌های استفاده‌شده در این نخ‌ها نیز در برابر نور خورشید، شستشو و عوامل محیطی پایدار بوده و با گذشت زمان دچار کاهش شدت رنگ نمی‌شوند.

یکی دیگر از ویژگی‌های برجسته این نوع فرش‌ها، مقاومت در برابر رطوبت است. به‌دلیل آبدوستی پایین، احتمال رشد کپک، قارچ و باکتری در آن‌ها به‌مراتب کمتر است که موجب بهداشت بیشتر و نظافت آسان‌تر می‌گردد. در مجموع، بهره‌گیری از نخ PTT در تولید فرش، راهکاری مؤثر برای ارتقاء کیفیت، افزایش طول عمر، کاهش هزینه و سهولت در استفاده محسوب می‌شود و انتخابی هوشمندانه برای تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان به‌شمار می‌آید. 

لمات کلیدی: الیاف پلی استر   الیاف پلی استر PTT    واردات الیاف ویسکوز   واردات الیاف لیوسل    واردات الیاف ویسکوز ساتری    واردات الیاف لیوسل ساتری   واردات الیاف ویسکوز از چین   واردات الیاف لیوسل از چین

 ♦ منابع مرتبط :

►www.sorona.com

►Journal of Applied Polymer Science: Man-Made Fiber Year Book (Japan, China, EU) – 2022–2024 editions

►JTextile Research Journal: Xu, W., et al. "Comparative Study of PTT, PET, and PBT Fibers." Textile Research Journal, 2004

♦ لینک اشتراک گذاری :

B2n.ir/nassajyar1684►

♦ مطالب پیشنهادی :

 - ثبت نام و غرفه گذاری در نمایشگاه بین المللی ماشین آلات نساجی ترکیه TTM 2025

 - پکیج استثنایی ساخت غرفه با مناسب ترین قیمت در نمایشگاه نساجی اصفهان 1404

.

.

لطفاً ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید.